Katolicy.eu

Bp Edmund Nowicki, ordynariusz diecezji gdańskiej.

 

Edmund Nowicki ur. 13.09.1900 r. w Trzemesznie. Po skończeniu gimnazjum w Nakle, studiował teologię w Seminariach Duchownych w Poznaniu i Gnieźnie. Po przyjęciu święceń kapłańskich w 1924 r., przez 3 lata pracował jako wikary w Poznaniu. W 1927 r. podjął studia na Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie, uwieńczone po trzech latach  doktoratem z prawa kanonicznego. W czasie studiów w Rzymie odbył aplikanturę w Kongregacji Soboru i w Najwyższym Trybunale Roty Rzymskiej. Kiedy powrócił do Polski został urzędnikiem Kurii Arcybiskupiej w Poznaniu, a później adwokatem i wiceoficjałem Metropolitalnego Sądu Arcybiskupiego w Poznaniu.

Po zajęciu Wielkopolski przez wojska niemieckie, ks. Nowicki został aresztowany 3.10.1939 r. i osadzony w hitlerowskich obozach koncentracyjnych w Dachau i Mauthausen – Gusen. Wolność odzyskał w lutym 1941 r. Był jednym z autorów przekazanego do Watykanu,  raportu o sytuacji kościoła w Polsce.

Po kapitulacji III Rzeszy i przyłączeniu do Polski Ziem Odzyskanych, prymas Polski kard. August Hlond mianował ks. Nowickiego 15.08.1945 r. administratorem apostolskim kamieńskim, lubuskim i prałatury pilskiej. Kiedy zgodnie z międzywojennym zwyczajem poprosił Bolesława Bieruta o audiencję, ten odmówił. Wkrótce potem komunistyczne władze zerwały konkordat ze Stolicą Apostolską. Na stolicę administracji obrał Gorzów Wielkopolski, do którego odbył uroczysty ingres w październiku 1945 r. Stworzył od podstaw polską administrację kościelną na Ziemi Lubuskiej i Pomorzu Szczecińskim. Jako jedyny przedstawiciel Episkopatu był członkiem państwowej Rady Naukowej dla Zagadnień Ziem Odzyskanych.

25.01.1951 r. decyzją komunistycznego rządu usunięto siłą administratorów apostolskich z Ziem Odzyskanych. Ks. Nowicki o tym, że jego rezydencja jest otoczona przez milicję, a on sam ma być aresztowany, dowiedział się, gdy jechał samochodem z Poznania do Gorzowa Wielkopolskiego. W tej sytuacji zawrócił do Poznania, i dla zmylenia tropu wsiadł do pociągu w Pniewach. W stolicy Wielkopolski ukrywał się u sióstr elżbietanek. Władzom udało się jednak odnaleźć go i wręczyć dokument, na mocy którego nie miał prawa przebywać na terenie administracji apostolskiej. Dla zapewnienia mu bezpieczeństwa abp poznański Walenty Dymek uczynił go w 1951 r. kanonikiem generalnym Kapituły Metropolitalnej. Od tej pory zamieszkał na Ostrowie Tumskim i podjął wykłady w Seminarium Zagranicznym Towarzystwa Chrystusowego. Pomimo przebywania na wygnaniu, nadal utrzymywał łączność z drugim wikariuszem kapitulnym ordynariatu gorzowskiego ks. Zygmuntem Szelążkiem. Dzięki wstawiennictwu Prymasa Stefana Wyszyńskiego Ojciec Św. mianował go biskupem tytularnym Adriany i koadiutorem „sedi datus” w Gdańsku. Wobec sprzeciwu komunistycznych władz nie mógł jednak objąć ordynariatu.

W 1952 r. ks. Nowicki otrzymał godność protonotariusza apostolskiego. Sakrę biskupią przyjął dopiero po 3 latach do nominacji, we wrześniu 1954 r. w kaplicy arcybiskupów poznańskich. Wyświęcony był tajnie, a jego konsekratorami byli: abp Dymek, oraz biskupi Franciszek Jedwabski, sufragan poznański oraz Lucjan Biernaki, sufragan gnieźnieński.

Bp Nowicki mógł przybyć do Gdańska dopiero 1.12.1956 r., kiedy to na skutek przemian polskiego października, wolność odzyskał prymas Wyszyński a komunistyczne władze wycofały się na pewien czas z prowadzenia antykościelnej polityki. W diecezji gdańskiej sprawował rządy jako „biskup w Gdańsku”. Równocześnie otrzymał nową diecezję tytularną w Tuggi. Kiedy w marcu 1964 r. zmarł w Düsseldorfie niemiecki bp diecezji gdańskiej Karol Maria Splett, Ojciec Św. Paweł VI ustanowił go nowym ordynariuszem diecezji gdańskiej.

Bp Nowicki uczestniczył w obradach soboru watykańskiego II pracując w Komisji Administracyjnej. Włączył się również aktywnie w prace nad deklaracją  o Żydach. Surowy w ocenach prymas Wyszyński zapisał w swoim dzienniku 14.10.1964 r.: bp Nowicki „ma świetną dykcję i łacinę”

Bp Nowicki erygował w diecezji gdańskiej 4 nowe parafie i utworzył szósty dekanat. W 1957 r. założył Seminarium Duchowne w Gdańsku – Oliwie, którego prowadzenie powierzył misjonarzom św. Wincentego a Paulo. W tym samym roku ukazał się pierwszy numer „Miesięcznika Diecezjalnego Gdańskiego”. 

 

Bp Edmund Nowicki zmarł 10.03.1971 r. w Warszawie. Spoczął w katedrze w Gdańsku – Oliwie.