Katolicy.eu

Ks. Zygmunt Chełmicki, publicysta i działacz społeczny.

 

Zygmunt Chełmicki ur. się 27.05.1851 r. w Warszawie, w rodzinie szlacheckiej.  Po odbyciu studiów teologicznych w Seminarium Duchownym w Płocku oraz na wydziale teologicznym uniwersytetu w Munster, przyjął w 1873 r. święcenia kapłańskie. 4 lata później przyniósł się do archidiecezji warszawskiej, gdzie otrzymał rektorat warszawskiego kościoła św. Ducha, w którym głosił kazania po niemiecku. Niebawem zasłynął jako znakomity kaznodzieja polski.

         W 1872 r. ks. Chełmicki napisał list do Józefa Ignacego Kraszewskiego, przedstawiając mu do oceny jedno z kazań, jakie wygłosił z okazji Wielkiego Postu. Pisał w nim: Zbyt jestem jeszcze młody, bym mógł tuszyć sobie, iż w istocie wielkiemu zadaniu sprostać starałem, ale pragnę szczerze i gorąco, poświęcić cały zasób sił moich, jakie posiadać mogę, w silnej pracy około dobra Kościoła i Kraju. Sąd Twój, czcigodny Panie, jaki o mej pracy wydać raczysz, przyjmę i prawdziwie synowskim uczuciem i takąż wdzięcznością i troskliwością Doń w całem życiu stosować będę.

         W 1878 r. na nabożeństwie żałobnym za duszę Józefa Mianowskiego – rektora Szkoły Głównej Warszawskiej, ks. Chełmicki wygłosił mowę, którą zwrócił na siebie uwagę ówczesnej inteligencji warszawskiej. Biskup Michał Godlewski w Polskim Słowniku Biograficznym napisał, że cechowały go: serce na wskroś szlachetne i miłosierne, żelazna wola, a nawet uporczywość w urzeczywistnianiu zamiarów i pomysłów, jednocześnie dar organizatorski, wyjątkowa umiejętność trafiania do ludzi i jednania ich dla celów, które sobie wytknął.

     Ks. Chełmicki rozwinął ożywioną działalność społeczną. W 1880 r. założył w Zielonce pod Warszawą schronisko dla starych nauczycielek. Z jego inicjatywy powstała w 1882 r. kasa rzemieślnicza. Gdy zaczęły napływać do kraju wieści o strasznym losie polskich emigrantów w Brazylii, w r. 1891 wraz z Mikołajem Glinką wyruszył za ocean. Kiedy wrócił z Brazylii do Polski, zajął się energicznie sprowadzaniem emigrantów do kraju. Napisał także książę „W Brazylii”, w której ukazał brutalny obraz cierpiących głód i nędzę polskich emigrantów.

     W r. 1895 ks. Chełmicki objął zarząd założonego przez siebie „Towarzystwa przytułków noclegowych”. Należał do organizatorów kasy literackiej, wystawy retrospektywnej malarzy polskich (1898) oraz kursów społecznych dla duchowieństwa. Dla głodującej ludności Warszawy zorganizował ruchome kuchnie polowe tzw. „trąbizupki”. W r. 1903 utworzył Komitet ratunkowy dla powodzian a w r. 1905 Komitet dla ofiar wojny japońskiej. Był współzałożycielem Towarzystwa Kooperatystów a także Towarzystwa Pomocy i Oszczędności dla Duchowieństwa.

Ks. Chełmicki był cenionym publicystą. Jako konserwatysta opublikował ponad 600 artykułów na łamach „Słowa”. W założonym przez siebie wydawnictwie „Biblioteka Dzieł Chrześcijańskich” opublikował 172 pozycje, m.in. „Podręczną Encyklopedię Katolicką”.

W 1909 r. ks. Chełmicki uzyskał doktorat h.c. w petersburskiej Akademii Duchownej. W 1912 r. car Mikołaj II odrzucił jego kandydaturę na abpa warszawskiego. Kiedy wybuchła I wojna światowa należał początkowo do zwolenników orientacji prorosyjskiej. Jednak po zajęciu Warszawy przez wojska niemieckie i akcie 5.11., w którym Niemcy i Austro-Węgry zapowiadały utworzenie Królestwa Polskiego, zmienił orientację i został sekretarzem generalnym w Radzie Regencyjnej. Na tym stanowisku był głównym doradcą prawnym, właściwym szefem kancelarii Rady Regencyjnej i zasiadał w tzw. Radzie Koronnej. Pełnił wówczas także funkcję przewodniczącego Komisji Konstytucyjnej. Wspólnie z Józefem Ostrowskim napisał orędzie do narodu, które później sam wygłosił na intronizacji Rady Regencyjnej 27.10.1917 roku. Należał do najbliższych współpracowników abpa Aleksandra Kakowskiego.

         Księżna Maria Lubomirska podkreślała wybitną inteligencję, mądrość, krasomówstwo i społecznikostwo ks. Chełmickiego. Określiła Go, jako salonowego lwa i kierownika warszawskiej bohemy, człowieka umysłu lotnego, który każdą kwestię potrafił błyskotliwie zanalizować, dowcipnie spointować.

         Ks. Chełmicki przyjaźnił się z Henrykiem Sienkiewiczem. Adam Grzymała- Siedlecki oceniał: Sienkiewicz wychowanie polityczne otrzymał w redakcji warszawskiego „Słowa”, do którego wstąpił w r. 1882. Przewodnikiem był mu przede wszystkim ks. Zygmunt Chełmicki, niewątpliwie najtęższa głowa w obozie konserwatywnym.

         Ks. Chełmicki i Sienkiewicz często spotykali się na śniadaniach w Hotelu Europejskim a także na „agapach duchowych”. Czasami te razem polowali. Gdy rok 1900 ogłoszono rokiem sienkiewiczowskim, stanął na czele komitetu organizacyjnego. To on podpisał akt notarialny o nabyciu Oblęgorka.

         Ks. Chełmicki przyjaźnił się także z Paderewskim. To on pobłogosławił jego związek małżeński z Górską z domu Rozen. Paderewski koncertując w Stanach zbierał datki na rzecz działalności charytatywnej dla biednych dzieci – ofiar I wojny światowej, którą organizował.

 

Ks. infułat Zygmunt Chełmicki zmarł 3.07.1922 r. w Warszawie.