KATOLICY.EU

Ks. Stanisław Konarski, reformator szkolnictwa.

 

Hieronim Franciszek Konarski ur. się 30.09.1700 r. w Żarczycach koło Jędrzejowa, w rodzinie szlacheckiej. W 1709 r. rozpoczął naukę w szkole pijarów w Piotrkowie. W 1717 r. złożył śluby zakonne i przybrał imię Stanisław od św. Wawrzyńca. Pijarzy, widząc wybitne uzdolnienia nowego współbrata, skierowali go na studia teologiczne do Warszawy, po ukończeniu których przyjął święcenia kapłańskie. W 1725 r. udał się do Rzymu, gdzie przez 4 lata studiował w Collegium Nazarenum. Kolejne dwa lata spędził we Francji, Niemczech i Austrii, zapoznając się z nowymi metodami nauczania i oświeceniowymi koncepcjami społeczno – ustrojowymi. Powróciwszy do kraju, rozpoczął w 1732 r. razem z Józefem Załuskim wydawanie konstytucji sejmu walnego – Volumina legum.

W 1740 r. ks. Konarski otworzył w Warszawie Collegium Nobilium. W czasach nocy saskiej, powszechnego upadku obyczajów, pijaństwa i warcholstwa powstała szkoła, której wychowankowie podjęli w czasach stanisławowskich wielkie dzieło naprawy Rzeczypospolitej. W Collegium Nobilium wprowadzono naukę geografii, historii, prawa, matematyki i nowożytnych języków obcych, zwłaszcza francuskiego. Zniesiono karę chłosty. W 1741 r. został prowincjałem polskich pijarów i zreformował należące do zakonu szkoły. Jak pisał: Celem wszystkich szkół jest (...) nie tylko rozwijanie umysłów za pomocą nauki i umiejętności, lecz przede wszystkim uszlachetnienie serc i dusz.

Konarski, widząc upadek Rzeczypospolitej, domagał się gruntownej reformy państwa. Poglądy na ten temat wrażał w licznych pracach publicystycznych, z których największy rozgłos i znaczenie zdobyło 4-tomowe „O skutecznym rad sposobie”. W dziele tym widać doskonałą znajomość zarówno literatury staropolskiej jak i współczesnej myśli społeczni – politycznej. Krytykował w nim obowiązującą zasadę jednomyślności prowadzącą do zrywania sejmów, domagał się zniesienia instrukcji poselskich, , utworzenia sejmu gotowego i Rady Rezydentów.  

W 1771 r. Król Polski Stanisław August Poniatowski wyróżnił Konarskiego medalem „Sapere auso – temu który odważył się być mądrym.

Konarski zajmował się także twórczością literacką: tłumaczył z języka francuskiego oraz tworzył poezję, najczęściej o wydźwięku patriotycznym i obywatelskim. Napisał także przeznaczony dla teatrów szkolnych dramat Tragedia Epaminondy, w którym podkreślił wyższość dobra ogólnego nad korzyściami prywatnymi i złożył hołd tym, którzy bezinteresownie służą ojczyźnie. Dowodził, że nikt nie ma prawa domagać się uznania za zasługi, które oddał ojczyźnie, gdyż: Nie masz zasług te, co my zowiemy zasługi,; Są tylko ku ojczyźnie wypłacone długi.

Ks. Konarski uznawał religię katolicką za fundament Rzeczypospolitej. W 1757 r. pisał.: O to tu idzie, aby za najgruntowniejszy wszystkiego Rzeczypospolitej dobra fundament uznawszy religię, tamę irreligi i bezbożności szerzącej się założyć. A wzorem i duchem przodków naszych nie tylko świętymi i mocnymi bronić ją prawami, ale też na obronę Boskiego honoru i wiary, kiedy by tego było potrzeba, krew i samo życie łożyć ochotnie.

Sługa Boży Stefan kard. Wyszyński Prymas Polski w 1974 r. oceniał: Można mówić o swoistym geniuszu księdza Stanisława Konarskiego. Ujawnia się on w trzech dziedzinach. Pierwsza z nich to pedagogika, stworzenie postępowego systemu wychowania obywatelskiego i organizacji oświaty narodowej.

Drugim elementem (...) jest jego działalność w dziedzinie społeczno-politycznej. (...)

Istnieje jeszcze trzeci element (...) to wychowanie religijne narodu.

 

Ks. Stanisław Konarski zmarł 3.08.1773 r. w Warszawie, po długiej i ciężkiej chorobie.