KATOLICY.EU

Ks. Franciszek Liss, duszpasterz polskiej emigracji w Niemczech.

 

         Franciszek Liss ur. się 8.09.1855 r. w Dzierżążnie pod Gniewem w rodzinie chłopskiej. Uczył się w Collegium Marianum w Pelplinie i gimnazjum w Chełmnie, gdzie w 1877 r. zdał maturę. Czując głos Bożego powołania wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego. Przełożeni, widząc jego niezwykłe zdolności, skierowali go na studia do Rzymu na Uniwersytet Gregoriański. W 1883 r. przyjął w Rzymie święcenia kapłańskie. Naukowym efektem rzymskich studiów były doktoraty z filozofii i teologii.

W 1885 r. ks. Liss powrócił do Polski, gdzie podjął posługę jako wikary katedralny i nauczyciel w Collegium Marianum w Pelplinie. Kolejne jego placówki duszpasterskie to Wąbrzeźno, Brodnica, Nieżywięć. W 1890 r. został skierowany do Westfalii w Niemczech, do pracy duszpasterskiej wśród tamtejszych polskich emigrantów. Szybko zyskał ich zaufanie i stał się niekwestionowanym przywódcą Polaków w Westfalii. W Bochum utworzył polskie wydawnictwo prasowe wraz z drukarnią i księgarnią, które w 1891 r. zaczęło wydawać pierwsze pismo polonijne w Niemczech „Wiarus Polski” wraz z dodatkiem „Posłaniec Katolicki”. Maria Kalczyńska, historyk prasy polskiej w Niemczech, oceniała: <Wiarus> w opinii  badaczy uznany został za dominujący periodyk polski w  hamowaniu procesów asymilacyjnych i  w konsolidacji ówczesnych środowisk wychodźczych. Adresowany był do grona osób należących  do  klasy  robotniczej, rozpowszechniany był w zasięgu raczej lokalnym –  w obrębie jednego landu.

Ks. Liss założył w Westfalii 36 nowych towarzystw polsko – katolickich m.in. Towarzystwo Pomocy Naukowej pod wezwaniem Św. Józefa, wspierające ubogą polską młodzież w studiach teologicznych. Wydał kilka broszur religijnych m.in. „Różaniec. Nauka” i „Nieprzyjaciel rodziny chrześcijańskiej”. Ponieważ odmówił włączenia polskich organizacji katolickich do niemieckich stowarzyszeń katolickich, musiał w 1894 r. opuścić Westfalię i wrócić do Polski.

Ks. Liss przez trzy lata był wikarym w Lubawie. W 1897 r. uzyskał probostwo w Rumianie. Tu rozwinął szeroką działalność w obronie praw narodowych ludności i polskiej. Przez cały czas współpracował z polską prasą. Przez 22 lata redagował dodatek tygodniowy „Familia Chrześcijańska” do „Gazety Toruńskiej”. Był stałym korespondentem „Pielgrzyma” w którym przez wiele lat redagował stałą rubrykę zatytułowaną: „Gawędy starego Kuby”. Współpracował także z polskimi organizacjami na Warmii i Mazurach. Był członkiem Komitetu Towarzystwa Czytelni Ludowych w Rumianie oraz Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

Ks. Liss działał w polskim Powiatowym Komitecie Wyborczym. Dwukrotnie kandydował na posła do parlamentu niemieckiego. Był jednym z inicjatorów strajku szkolnego, za co został ukarany miesiącem aresztu. W opinii władz pruskich należał do najaktywniejszych agitatorów polskości na Pomorzu. Kiedy wybuchła pierwsza wojną światowa, został ponownie aresztowany, tym razem pod zarzutem gromadzenia broni w Kościele.

W II Rzeczypospolitej ks. Liss wspierał materialnie Związek Obrony Kresów Zachodnich. Rozbudował miejscowy kościół i przyczynił się do powstania nowego ośrodka duszpasterskiego w Rybnie. Po zamachu majowym krytykował rządzący Polską obóz sanacyjny. W 1928 r. otrzymał tytuł prałata domowego.

 

Ks. Franciszek Liss zm. 3.03.1933 r. w Rumianie.