KATOLICY.EU

Ks. prałat Jan Sobczyński, działacz społeczny.

 

Jan Nepomucen Sobczyński ur. się 13.05.1861 r. w Jelitowie w powiecie ostrowskim w rodzinnie rządcy majątku. Po skończeniu gimnazjum w Ostrowie Wlkp. wstąpił do seminarium duchownego we Włocławku. W czasie studiów współpracował z ks. Adamem Chodyńskim przy wydawaniu „Monumenta historica Diecesies Vladislawiensis”. W 1884 r. przyjął święcenia kapłańskie, po czym był wikariuszem najpierw w Zduńskiej Woli, a następnie w  Piotrkowie Trybunalskim. W 1887 r. został wykładowcą filozofii, historii i łaciny w seminarium duchownym we Włocławku. Równocześnie pełnił funkcję Konsystorza Generalnego.

W 1901 r. ks. Sobczyński objął prepozyturę parafii św. Mikołaja w Kaliszu. Wkrótce dokończył odnowę Kościoła św. Mikołaja. Dokonał rekonstrukcji prezbiterium, odnowił polichromię i obraz Rubensa „Zdjęcie z krzyża” oraz wykonał w stylu secesyjnym witraże przedstawiające m.in. mękę Chrystusa, Św. Kingę, św. Kazimierza oraz św. Józefa.

Wspaniałym wkładem ks. Sobczyńskiego w dzieło upiększania dzisiejszej kaliskiej katedry jest kaplica „pod orłami", której wykonanie zlecił Włodzimierzowi Tetmajerowi. Artysta umieścił w niej dwa witraże przedstawiające Matkę Bożą z Częstochowy i Ostrej Bramy, kompozycję przedstawiającą śpiącą pod zaborami Polskę, a na sklepieniu polskich świętych i błogosławionych: św. Wojciecha, bł. Salomeę, św. Kazimierza, bł. Czesława, bł. Bronisławę, św. Jana Kantego, św. Kingę i św. Jacka. Wszystko to w czasach, gdy Polski nie było na mapach Europy, budziło dumę i otuchę. Początkowo władze rosyjskie nie reagowały. Jednak po czterech latach w 1913 r. radca gubernialny Stupin, zażądał wyjaśnień, a następnie przybył osobiście do świątyni. Nie pomogło tłumaczenie wymowy kaplicy w kategoriach czysto religijnych i historycznych ani suty poczęstunek. W odpust św. Mikołaja 1913 r. wezwanemu do gubernatorstwa i oświadczono, że generał gubernator z Warszawy skierował sprawę do sądu. W tej sytuacji, aby więc uniknąć nakazu zniszczenia całej polichromii, kazał zamalować te fragmenty, które budziły najwięcej zastrzeżeń, a mianowicie: Aldonę symbolizującą umarłą pod zaborami Polskę, szlachcica klęczącego u jej stóp, Kazimierza Wielkiego, Władysława Jagiełłę, Jadwigę, fryz ze srebrnymi orłami oraz wyjąć z okien witrażowych Orła Polskiego i herb Litwy - Pogoń.

Ks. Sobczyński był aktywnym działaczem społecznym. W 1907 r. należał do współzałożycieli Biblioteki Publicznej im. Adama Mickiewicza w Kaliszu, następnie wchodził w skład jej zarządu, a w latach 1916-35 stał na jego czele. Prezesował chórowi kościelnemu działającemu przy kościele św. Mikołaja. W 1909 r. należał do założycieli Kaliskiego Towarzystwa Oświatowego. Był także jednym z założycieli Muzeum Ziemi Kaliskiej, a w latach 1908-14 jego prezesem.

Ks. Sobczyński pochylał się z troską nad każdym ubogim. Przez wiele lat był członkiem zarządu Towarzystwa Dobroczynności w Kaliszu, a w latach 1907-10 prezesem jego rady gospodarczej. Aby pomóc bezrobotnym w latach 1907-09 kierował biurem pośrednictwa pracy przy kościele św. Mikołaja. W okresie I wojny światowej był członkiem Oddziału Polskiego Komitetu Opieki nad Jeńcami zorganizowanego w Kaliszu w 1917 r., i śpieszył z pomocą jeńcom alianckim oraz legionistom, przetrzymywanym przez Niemców w pobliskim Szczypiornie.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, ks. Sobczyński został wybrany w 1919 r. z listy Związku Ludowo-Narodowego i bloku prawicy do Rady Miejskiej Kalisza. W 1927 r. był członkiem założycielem Towarzystwa Przyjaciół Książki w Kaliszu. Wchodził w skład Naczelnej Rady Bibliofilskiej, utworzonej w 1925 r. w Krakowie. W 1932 r. został honorowym członkiem Kaliskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Był cenionym przewodnikiem wycieczek po Kaliszu.

Ks. Sobczyński publikował prace historyczne dotyczące Kalisza w Kalendarzu na Szkołę Rzemiosł w Kaliszu, Kaliskich Wiadomościach Parafialnych, Ziemi Kaliskiej, Gońcu Kaliskim. Zajmował się także tłumaczeniem z łaciny na język polski. Przetłumaczył m.in. „List Krzysztofa Kolumba” z 1493. Napisał pracę „Z akt dawnych parafii Chlewo”. Jednak prawdziwym dziełem życia jest rękopiśmienna „Kronika kościelna Kalisza” z lat 1901-38, obejmująca w siedmiu tomach in folio wiadomości o życiu miasta, okolic i kraju. Do dziś zachowały się księgi I, V, VI i VII. Pozostałe niestety zaginęły w czasie okupacji niemieckiej.

Ks. Sobczyński zgromadził księgozbiór liczący od 10 do 15 tys. woluminów, w tym wiele rękopisów i starych druków. Zbiory, głównie dzieła dotyczące historii polskiej i calisiana, zostały w 1942 wywiezione przez Niemców do Łodzi lub Poznania i ślad po nich zaginął. Ocalone przez siostrzenicę Mieczysławę Błażejewską resztki księgozbioru przekazane zostały do Muzeum w Kaliszu - czasopisma i do Biblioteki Seminarium Duchownego we Włocławku - książki.

Ks. Sobczyński piastował wiele godności kościelnych. Był m.in. od 1901 r. sędzią surogatem Konsystorza Foralnego Kaliskiego a od 1905 r. jego przewodniczącym, od 1908 dziekanem dekanatu kaliskiego a od 1931 r. dziekanem dekanatu kaliskiego południowego. W 1930 r. otrzymał domową prałaturę papieską.

 

Ks. Sobczyński zmarł 30.03.1942 r. w Kaliszu. Pochowany został na cmentarzu dla Polaków, tzw. Tyńcu. Po wojnie, 28.10.1945 r. jego zwłoki zostały przeniesione do rodzinnego grobowca na cmentarzu miejskim. Epitafia mu poświęcone, znajdują się w zakrystii i lewej nawie kościoła św. Mikołaja w Kaliszu.