KATOLICY.EU

Ks. Stanisław Stojałowski, pionier ruchu ludowego.

 

         Stanisław Stojałowski ur. się 14.05.1845 r. w Zniesieniu k. Lwowa w rodzinie szlacheckiej. W 1863 r. wstąpił do zakonu jezuitów w Starej Wsi. Po siedmiu latach formacji przyjął święcenia kapłańskie. W 1872 r. podjął studia w Kolegium Jezuickim w Drongen, gdzie zetknął się katolicką myślą społeczną. Po roku wrócił do Galicji, gdzie zyskał rozgłos jako kaznodzieja. W 1875 r. opuścił zakon jezuitów i podjął posługę jako wikary w Gródku, a potem we Lwowie.

W 1875 r. ks. Stojałowski zakupił dwa dwutygodniki „Wieniec” i „Pszczółka”, które połączył w jedno pismo, na łamach których odważnie pisał o bolączkach wsi i potrzebie włączenia się chłopów do życia społeczno – politycznego. Adresowane do rolników pismo zapoczątkowało tworzenie się polskiego ruchu ludowego. Umieszczone na winecie tytułowej hasło zaczerpnięte z Zygmunta Krasińskiego Z szlachtą polską – polski lud oddawało intencje ich redaktora, pragnącego uobywatelnić chłopów we współpracy z innymi grupami społecznymi.

Obok wydawania pisma ks. Stojałowski organizował chłopskie pielgrzymki do Rzymu i wiece z okazji narodowych rocznic. W hucznych obchodach 200-lecia odsieczy wiedeńskiej w 1883 r. w Krakowie uczestniczyło 12 000 chłopów. Biorący w nich udział włościanie doświadczając religijnych i patriotycznych uniesień, pogłębiali swoją wiarę i świadomość narodową. Spotkania te były również okazją do wytworzenia poczucia solidarności chłopskiej i nawiązania współpracy między rolnikami z różnych rejonów Galicji. Był także inicjatorem stawiania krzyży upamiętniających XX wieków chrześcijaństwa.

         Stojałowski po latach tak tłumaczył ówczesną działalność: Bez układania obszerniejszych programów, których w owym czasie lud i tak by nie zrozumiał, ująłem pierwszy program i hasło ruchu ludowego w dwu słowach: gazetki polityczne i wiece. To były środki, a celem, który mi od początku przyświecał, było unarodowienie chłopa i pozyskanie dla Ojczyzny nowych synów i obrońców. Tak bowiem pojmowałem słowa Zygmunta Krasińskiego, które na czele gazetki wówczas wypisałem.

Ks. Stojałowski nie ograniczał się do wydawania pisma i organizowania pielgrzymek oraz wieców. Systematycznie jeździł po wsiach, odwiedzał chłopów, biednych zapraszał do swego stołu, chorych i ubogich kierował do lekarzy czy szpitali, biorąc na siebie koszta leczenia, potrzebującym kupował odzież i obuwie. Tą akcję charytatywną łączył z hasłami szerzenia oświaty, obrony chłopskich spraw życiowych i gospodarczych. Zakładał także kółka rolnicze i czytelnie ludowe. Propagował zakładanie sklepów chrześcijańskich.

W 1880 r. ks. Stojałowski został proboszczem w Kulikowie. W swojej parafii rozwinął szeroką działalność charytatywną. Organizował kursy oświatowe dla dorosłych.  Z własnych funduszy zakładał szkoły.

W 1887 r. Ks. Stojałowski wezwał chłopów, aby wzięli swoje sprawy we własne ręce i stworzyli chłopskie komitety wyborcze. Pomimo szykan ze strony władz takich jak konfiskaty pisma czy niszczenie jego egzemplarzy w urzędach pocztowych, ruch ludowy rósł w siłę. W 1889 r. po raz pierwszy w historii chłopi zostali wybrani na posłów do Sejmu Krajowego Galicji. W 1890 r. przeniósł się na Śląsk Cieszyński.

W 1893 r. ks. Stojałowski wszedł w skład Związku Chłopskiego, pierwszej partii ludowej na ziemiach polskich. Dwa lata później współtworzył Stronnictwo Ludowe. Domagał się wprowadzenia do nazwy ugrupowania przymiotnika „chrześcijańskie”. Wobec odmowy złożył 1896 r. własne „Stronnictwo Chrześcijańsko-Ludowe”. W jego programie domagał się zmiany ustroju społecznego w kierunku uzgodnienia go z „prawem Chrystusowym”, wyrównania różnic stanowych, reformy prawa własności, zniesienia przywilejów społecznych, zapewnienia rodzinom i jednostkom takich warunków, by miały „spokojny byt do śmierci”, domagał się też powszechnego głosowania i pełnego samorządu. W wyborach w 1897 r. wprowadził do parlamentu 6 swoich zwolenników. W parlamencie nawiązał współpracę z konserwatystami. W 1898 r. został wybrany posłem do parlamentu austriackiego. Dwa lata później zdobył mandat poselski do  Sejmu Krajowego. Jako poseł aktywnie występował w obronie biednych, piętnował wszelkie nadużycia władz, bronił praw narodowych.

W 1902 r. ks. Stojałowski zainicjował powstanie w Bielsku Domu Polskiego. Na początku XX wieku nawiązał ścisłą współpracę z Narodową Demokracją. Pod koniec życia zamieszkał w domu Towarzystwa św. Rafała w Krakowie. W przededniu zgonu pisał: Ślubowałem sobie pracować przez lud dla Ojczyzny i wiary tej dochowałem. Nie żądam i nie chcą uznania od współczesnych, osądzi mnie Bóg i historia.

 

Ks. Stanisław Stojałowski zmarł 23.10.1911 r. w Krakowie. Jego pogrzeb zamienił się w wielką chłopską manifestację. Przemawiając nad jego grobem na cmentarzu Rakowickim Wincenty Witos mówił: Ksiądz Stojałowski dokonał wielkiego czynu, którego nikt przedtem nie zrobił – obudził lud, który setki lat rozmyślnie usypiano, zbudził miliony obywateli do życia narodowego.