KATOLICY.EU

Ks. Jan Moroz, duszpasterz Polaków  w ZSRR.

 

         Jan Moroz ur. się w 1886 r. w Krycewiczach na Wileńszczyźnie. Czując głos bożego powołania wstąpił do seminarium duchownego w Wilnie. W 1908 r. przyjął święcenia kapłańskie. W 1912 r. został proboszczem w Różance koło Lidy. Tu wraz ze swoim parafinami przeżył I wojnę światową, porewolucyjny chaos, wojnę polsko – bolszewicką, stabilizację II Rzeczpospolitej, okupację sowiecką a potem niemiecką. Pomimo przekreślenia marzeń o powrocie ziemi lidzkiej do Polski i włączeniu Rózanki do ZSRR, nie zdecydował się na wyjazd do Polski i pozostał na swoje placówce.

         4.02.1949 r. wydano nakaz aresztowania ks. Moroza. W jego uzasadnieniu możemy przeczytać:  że w latach 1918-1920 organizował „białopolskie legiony”, w kościele i na mityngach występował z oszczerczymi przemówieniami przeciwko Związkowi Sowieckiemu, w czasie wojny ojczyźnianej utrzymywał kontakty z władzami niemieckimi oraz „inspirował i dowodził polskim nacjonalistycznym podziemiem i jego bandami, które w kontakcie z niemieckimi karnymi oddziałami prowadziły walkę z sowieckimi partyzantami i dokonywały aktów terroru wobec sowiecko – partyjnego aktywu”. W dokumencie czytamy dalej iż „Po zakończeniu ojczyźnianej wojny (...) nie zaprzestał swojej antysowieckiej działalności i w swoim otoczeniu prowadzi antysowiecką nacjonalistyczną agitację”.

7.02.1949 r. Funkcjonariusze MGB aresztowali w Różance ks. Moroza. Wkrótce trafił do więzienia w Grodnie, gdzie został poddany śledztwu. Podczas przesłuchania nie przyznał się do stawianych mu zarzutów. A w akcie oskarżenia obok zarzutów sformułowanych przed aresztowaniem, pojawiły się nowe. Wśród nich były i takie, że: „W latach 1928-1939 zorganizował oraz kierował nacjonalistycznymi oraz kontrrewolucyjnymi organizacjami <Patriota Młodzieży” oraz <Akcja Katolicka>, które działały przeciwko demokratycznemu i komunistycznemu ruchowi w Polsce. Na spotkaniach oraz z kościelnej ambony, tak za czasów byłej pańskiej Polski, jak i w czasie okupacji przez Niemców terytorium obwodu grodzieńskiego, przeprowadzał agitację antysowiecką, oczerniał państwo sowieckie, kołchozy i kołchozowe budownictwo w ZSRR. Oprócz tego od 1939 roku przechowywał antysowiecką literaturę, która została przy areszcie skonfiskowana”.

Podczas rozprawy ks. Moroz „zeznał, że nie formował polskich legionów; kiedy szło wojsko, dawał im artykuły spożywcze oraz pieniądze, nie uważał tego jednak za przestępstwo. Nie zajmował się agitacją antysowiecką i nie przechowywał kontrrewolucyjnej literatury”. Na jego korzyść zeznał też świadek Wnuczko, według którego zachęcał do walki z Niemcami. 

Sąd jednak nie przyjął tych wyjaśnień i skazał 30.03.1949 r. ks. Moroza na 25 lat łagrów, 5 lat pozbawienia praw publicznych oraz przepadek mienia. Jego odwołanie od wyroku, w którym wskazywał na bezpodstawność oskarżeń, zostało odrzucone przez Kolegium Sądu do Spraw Karnych Najwyższego Sądu Republiki Białorusi.

Deportowany do łagru 63-letni ks. Moroz, był zmuszony do nadludzkiej pracy, o głodzie i chłodzie, wśród szykan ze strony kryminalistów i strażników.

 

Ks. Jan Moroz zmarł 29.03.1952 r. w łagrze o zaostrzonym reżymie w Jawas w autonomicznej republice mordwińskiej. W 1993 r. został zrehabilitowany przez Kolegium sądu do Spraw Karnych Najwyższego Sądu Republiki Białorusi.