KATOLICY.EU

Ks. Bronisław Ussas, działacz społeczny.

 

Bronisław Ussas ur. się 30.06 1885 r. w Petersburgu w rodzinie polsko-litewskiej. Jego matka z d. Sawicka pochodziła z rodziny ziemiańskiej, zamieszkałej w guberni mohylewskiej. Ojciec – ateista, był właścicielem kliniki lekarskiej i działaczem społecznym.

Ussas ukończył gimnazjum klasyczne, a następnie Wydział Historyczno-Filologiczny na Uniwersytecie Petersburskim oraz Instytut Archeologii. W czasie studiów z grupą Polaków przez 5 lat zajmował się inwentaryzacją polskich dóbr kultury zagrabionych przez Rosję. Równocześnie był stałym współpracownikiem rosyjskich pism katolickich wydawanych w Petersburgu: „Wiera i Żyzń" oraz „Słowo Istiny".

W 1915 r. Ussas, w wieku 30 lat wstąpił, do metropolitalnego seminarium duchownego w Petersburgu. Wkrótce został skierowany na studia w petersburskiej Akademii Duchownej. W 1917 r. otrzymał święcenia kapłańskie, po czym trafił do Mińska, gdzie zorganizował opiekę duszpasterską oraz materialną dla uchodźców z Królestwa Polskiego. Wykazał się tu dużym talentem organizatorskim, co zauważył   bp Zygmunt Łoziński. Wkrótce został mianowany profesorem i prokuratorem (ekonomem) tworzącego się w Mińsku seminarium duchownego oraz rektorem kościoła podominikańskiego, który odremontował. Pod rządami bolszewickimi był dziekanem mińskim.

5.05.1919 r. ks. Ussas został uwięziony w Mińsku przez władze sowieckie i skazany na pobyt w łagrze do końca wojny domowej. Przebywał kolejno w więzieniach w Smoleńsku, Witebsku, Dyneburgu i Nowoaleksandrowsku. Uwolniony, dzięki staraniom rządu litewskiego, znalazł się na Litwie. Nie przyjął propozycji pozostania w tym państwie i powrócił do Mińska, znajdującego się pod władzą polską, gdzie podjął pracę duszpasterską. Współpracował z POW i należał do Związku Polskiej Demokracji Chrześcijańskiej. Był przeciwnikiem Narodowej Demokracji. W czasie, gdy Mińsk pozostawał pod władzą polską był członkiem rady miejskiej i kierownikiem Archiwum Państwowego. Mianowany delegatem amerykańskiej Fundacji Hoovera Pomocy Dzieciom, kierował akcją wydawania 18 tys. obiadów dziennie dzieciom wszystkich wyznań w Mińsku i 45 tys. obiadów dla dzieci poza miastem. Otrzymał za to od jej prezesa, późniejszego prezydenta USA, Herberta Hoovera, wyrazy uznania i podziękowania.

Po zajęciu Mińska przez wojska sowieckie w 1920 r., ks. Ussas znalazł się w Polsce. Wkrótce jednak powrócił do Mińska  jako delegat PCK i członek Mieszanej Komisji Polsko-Sowieckiej. Do końca maja 1921 r. był duszpasterzem w Mińsku. Opuścił to miasto, gdy w wyniku traktatu ryskiego znalazło się ono w ZSSR. Od władz polskich otrzymał wówczas nominację na członka mieszanej polskiej-sowieckiej Komisji Rewindykacyjnej i w lipcu 1921 został wysłany do Petersburga. Od października 1921 jako prezes tej Komisji przyczynił się do odzyskania wielu cennych dóbr kultury polskiej, wywiezionych w czasach rozbiorów przez władze carskie do Rosji.

Ks. Ussas Jako kierownik Delegacji Polskiej w Komisji Rewindykacyjnej zwolnił z biura jedną z maszynistek, która przekazywała władzom sowieckim tajne dokumenty Delegacji. Pomimo zagrożenia procesem pod fałszywym oskarżeniem nie cofnął decyzji jej zwolnienia i w listopadzie 1924 r. został aresztowany. W zainscenizowanym procesie 15.04.1925 r. został skazany na 6 lat pozbawienia wolności oraz karę 2 tys. rubli. Wyrok miał na celu przygotowanie zakładników do wymiany. Zadecydowana już i realizowana wymiana na 2 agentów sowieckich w Polsce, w ostatniej chwili nie doszła do skutku, bowiem komunistyczni agenci tuż przed wymianą zostali zastrzeleni przez eskortującego ich żandarma polskiego byłego więźnia GPU. Wymiana została cofnięta. W czasie drogi powrotnej z Kołosowa zbiegł na stacji w Mińsku i ukrył się w Konsulacie RP. Odmowa wydania go spowodowała cofnięcie przez władze sowieckie exquator konsulowi Karczewskiemu. Po ostrej wymianie not polskie MSZ poleciło go wydać. Trafił wówczas do więzienia w Leningradzie. Po upływie dwóch miesięcy podjął głodówkę, żądając zakończenia sprawy wymiany i odwołania zniesławiających go artykułów, które uprzednio ukazały się w prasie sowieckiej. Po 11 dniach głodówki, wobec ciężkiego stanu jego zdrowia, władze poleciły ukazującej się w Leningradzie „Nowoj Wieczierniej Gazietie" opublikować komunikat stwierdzający, że „wiadomości, które ukazały się w prasie o księdzu Ussasie, są całkowicie zmyślone, a zatem nie odpowiadają prawdzie”. Po przewiezieniu do moskiewskiego więzienia na Łubiance został 29.01.1926 r. przekazany Polskiej Delegacji Komisji Repatriacyjnej.

10.02.1926 r., dzięki wymianie więźniów na stacji granicznej Niegorełoje k. Stołpców, ks. Ussas powrócił do Polski. Po prawie rocznej kuracji dzięki wstawiennictwu nuncjusza rozpoczął pracę duszpasterską w parafii św. Aleksandra w Warszawie. W 1930 r., na prośbę metropolity Andrieja Szeptyckiego ze Lwowa, przyjął stanowisko archiwisty Kościoła greko-katolickiego w Polsce. W ciągu 5 lat pracy przygotował wykaz wszystkich aktów rządu carskiego dotyczących Kościoła unickiego na ziemiach I Rzeczypospolitej, znajdujących się w archiwach państwowych w Warszawie, Lublinie, Wilnie i Grodnie. Po powrocie do Warszawy w 1935 r. został kapelanem Zakładu Wychowawczego Sióstr Niepokalanek w Warszawie. Pozostawał na tym stanowisku przez 23 lata, pełniąc także funkcję kapelana Zakaźnego Szpitala Miejskiego przy ul. Chocimskiej. Pełnił te obowiązki do listopada 1957 r. Od 1935 r. aktywnie uczestniczył w pracach spółdzielni budowlano-mieszkaniowej „Osiedle na Skarpie" na Saskiej Kępie w Warszawie i aż do 1960 był przewodniczącym jej zarządu. W latach 1940-1969 bezinteresownie pełnił funkcję kierownika biura spółdzielni, a w latach 1961-1965 także przew. jej Rady Nadzorczej. Swoje bogate zbiory archiwalne przekazał Bibliotece KUL. Miał tytuł prałata i był czynnym członkiem polskiego Instytutu Archeologii. Pod koniec życia zamieszkał w domu księży emerytów w Otwocku.

 

Ks. Bronisław Ussas zm. 6.12.1977 r. w Warszawie. Pochowany został w Otwocku.