Katolicy.eu

bp Adam Naruszewicz

 

Adam Naruszewicz ur. się 20.10.1733 r. na Polesiu. Czując głos Bożego powołania wstąpił do zakonu jezuitów. W 1758 r., dzięki poparciu Czartoryskich, wyjechał na studia teologiczne do Lyonu. Podczas studiów zwiedził Francję, Włochy i Niemcy. Powróciwszy do kraju w 1762 r., został wykładowcą poetyki i liturgiki w kolegium jezuickim w Warszawie. Był przyjacielem wybranego w 1764 r. na króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Często uczestniczył w organizowanych przez monarchę słynnych obiadach czwartkowych, na których dał się poznać jako umiarkowany zwolennik reform.

Twórczość literacką rozpoczął Naruszewicz w wieku 16 lat. Swoje utwory poetyckie, drukował anonimowo, głownie w „Zabawach Przyjemnych i Pożytecznych”, które w latach 1771 – 77 współredagował. Jego obfita twórczość obejmuje obok wierszy oryginalnych, zarówno pisanych na zamówienie dworu lub zakonu panegiryków, ód i dytyrambów, jak i nie docenianych liryków; także parafrazy i adaptacje, przyswajające polskiej wzory zachodnioeuropejskiej oraz przekłady z łaciny.

 

DO STRUMIENIA

Jasny strumyczku, co w tym bieżysz lesie,

W wielu się rzeczach stan mój z tobą zgodzi:

Zawsze cię jedna skłonność w morze niesie,

I moja zawsze jednym torem chodzi.

 

Twój szum przyjemny słodko łechce uszy,

Ani przeraża straszliwym łoskotem:

Ja, pełen smutku, co me zmysły suszy,

Jeśli nań szemrzę, Bóg wie tylko o tem.

 

Ile wód ziemia w swym łonie zamyka,

Żadna ci w równi nie stanie przy boku:

I ogień, który me serce przenika,

Tak czysty jako srebro twego stoku.

 

Czy wichrem srogim wre państwo Neptuna,

Ty skoczne wody sączysz w lubym cieniu,

Czy na mnie ciska gniewy swe Fortuna,

Ja mam przytułek w niewinnym sumnieniu. (...)

 

Twój nurt nie tai chytrych dołów zdradnie;

Mój umysł w sidła nikogo nie chwyta,

W nim wszystko widać, jak z wierzchu, tak na dnie;

I serce moje każdy z gruntu czyta.

W 1775 r., na życzenie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, Naruszewicz przystąpił do opracowania dziejów Polski. Olbrzymie dzieło zatytułowane  Historia narodu polskiego” zostało doprowadzone do 1386 r. i stanowi najwybitniejsze osiągnięcie oświeceniowej historiografii w Polsce. Niewątpliwą zasługą  biskupa – historyka było sprostowanie wielu naiwnych i błędnych poglądów. Z innych jego prac historycznych na uwagę zasługuje „Historia Jana Karola Chodkiewicza”. Ubocznym efektem zainteresowań historycznych, był olbrzymi zbiór źródeł do historii Polski, do dziś znany badaczom jako „Teki Naruszewicza”.

W 1788 r. ks. Naruszewicz przyjął sakrą biskupią jako biskup tytularny smoleński. Dwa lata później został ordynariuszem diecezji łuckiej. Jako senator zasiadał w Sejmie Czteroletnim, którego dziełem była wiekopomna konstytucja 3 maja.

Kiedy latem 1792 r., po przegranej wojnie z Rosją, obalono konstytucję 3 Maja a do władzy doszli targowiczanie, bp Naruszewicz wycofał się z życia publicznego i osiadł w Janowie Podlaskim. Pamiątką po najwybitniejszym duchownym Janowa jest tzw. Grota Naruszewicza. Kazał ją wybudować w parku z polnych kamieni, by tam rozmyślać i tworzyć.

W jednym ze swoich utworów pisał:

Czasie! ty niewidomy lat i dni potoku
Pozwól, nim legnę martwy w nieprzespanym mroku
Dokąd mię nurt twój pędzi, stanąć nad tym brzegiem
I wód bystrych wzrok napaść niedościgłym biegiem.
Któreż oko dosięże źródła twej istoty?

Kiedy w 1794 r. wybuchło powstanie Kościuszkowskie, bp Naruszewicz poparł je całym sercem. Głęboko przeżył jego upadek i trzeci rozbiór polski kładący kres państwowości polskiej.

 

Bp Adam Naruszewicz zmarł 6.07.1796 r. w Janowie Podlaskim. Jego prochy spoczywają w krypcie janowskiej kolegiaty.