KATOLICY.EU

Abp Stanisław Karnkowski, Prymas Polski.

 

Stanisław Karnkowski ur. się 10.05.1520 r. w Karnkowie koło Włocławka. Wychowanie i wykształcenie otrzymał na dworze stryja Jana. Studiował na Akademii Krakowskiej oraz na uniwersytetach w Padwie i Witemberdze. Powróciwszy do kraju w 1550 r. pracował jako sekretarz bpa kujawskiego Jana Drohojowskiego, a następnie w kancelarii króla Zygmunta Augusta. W królewskiej kancelarii stopniowo awansował pełniąc kolejno obowiązki: sekretarza, referendarza koronnego, wielkiego pisarza. W 1567 r. po przyjęciu sakry biskupiej został ordynariuszem diecezji kujawskiej.

Bp Karnkowski był gorącym zwolennikiem reform zapoczątkowanych przez sobór w Trydencie. W celu wprowadzenia ich w życie zwołał w 1568 r. synod diecezjalny. Rok później utworzył pierwsze na ziemiach polskich seminarium duchowne we Włocławku. Doprowadził także do zwrotu licznych kościołów przejętych podczas reformacji przez protestantów. Dobra kościelne oddawał na szeroką skalę drobnej szlachcie, wiążąc ją w ten sposób z Kościołem. Rozumiejąc konieczność dobrego przekładu Pisma Świętego na język polski namówił do podjęcia tego dzieła Jakuba Wujka, a następnie sfinansował jego wydanie. 

Bp Karnkowski był jednym z najbliższych współpracowników Zygmunta Augusta. To on kierował powołaną w 1568 r. specjalną komisją, która w ciągu dwu lat wypracowała ustawy regulujące status Gdańska i jego podległość Rzeczypospolitej, nazwane konstytucjami Karnkowskiego. Jako jeden z nielicznych ówczesnych dostojników dostrzegał konieczność prowadzenia przez Polskę aktywnej polityki morskiej. Zabiegał o rozwój floty i handlu morskiego.

Po śmierci ostatniego z Jagiellonów stanął na czele sformowanego przez siebie stronnictwa katolickiego. Przewodniczył komisji, która zredagowała słynną konfederację warszawską gwarantującą tolerancję religijną w Rzeczypospolitej. Warto dodać, że ofiarami nietolerancji padali wówczas także katolicy np. w Elblągu, gdzie podczas bezkrólewia protestanccy mieszczanie wygnali katolickich proboszczów, zagarnęli kościoły i ogłosili wyłączność kultu protestanckiego.  Podczas pierwszej wolnej elekcji poparł starania o tron polski Henryka Walezego. To on na czele delegacji senatu witał go w granicach Rzeczypospolitej, wyrażając nadzieję, że dokona w niej równie wspaniałych czynów jak we Francji.

Po ucieczce Walezego  Karnkowski jako jedyny spośród polskich biskupów poparł Stefana Batorego w zabiegach o władzę w Rzeczpospolitej i to on umieścił na jego głowie polską koronę podczas obrzędów koronacyjnych.

Obradujący w 1577 r. pod faktycznym kierownictwem bpa Karnkowskiego synod prowincjalny w Piotrkowie podjął decyzję o wprowadzeniu w życie reform soboru w Trydencie. Podczas synodu przekonał duchowieństwo do opodatkowania się na koszty wojny z Gdańskiem, nie chcącym uznać władzy Batorego. Po śmierci Jakuba Uchańskiego został jego następcą na stolicy prymasowskiej w Gnieźnie. Uroczysty ingres odbył się w 1583 r., podczas uroczystości ku czci św. Wojciecha.

Prymas Karnkowski wprowadził reformy trydenckie w swojej metropolii. 5-krotnie zwołał synody diecezjalne. Podczas synodu Piotrkowie w 1589 r. skodyfikował na kilkadziesiąt lat polskie prawo kanoniczne.

Po śmierci w 1586 r. Stefana Batorego, pełnił obowiązki interrexa. Podczas wolnej elekcji opowiedział się za Zygmuntem Wazą koronowanym w 1587 r. na króla Polski. Do końca życia starał się wpływać na życie publiczne Rzeczypospolitej. Jeszcze w roku swej śmierci apelował do króla, niestety bezskutecznie, aby ten nie ułatwiał oderwania w przyszłości Prus Książęcych od Polski. Historyk Stanisław Grzybowski tak podsumowuje ówczesną działalność publiczną Karnkowskiego: „pozornie zmienny i niestały, kluczący między stronnictwami, lecz jednak zdecydowanie coraz bardziej przeciwny temu, co uważał za wynaturzenia demokracji szlacheckiej. Dal temu wyraz publikując w 1596 r. traktacik polityczny <Exorbitancyje i naprawa koła poselskiego”.

Prymas Karnkowski ulokował w Kaliszu seminarium duchowne przekazane następnie jezuitom, dla których wzniósł kościół i kolegium w latach 1583 – 1596. W Kaliszu pozostawił znakomitą bibliotekę. W 1601 r. założył szpital – czyli przytułek oraz bractwo miłosierdzia. Wspierał finansowo działalność jezuitów oraz liczne wydawnictwa. W 1602 r. zorganizował seminarium duchowne w Gnieźnie.

Prymas Karnkowski pozostawił po sobie rytuał rzymski, obszerny katechizm, wiele traktatów politycznych oraz obfitą korespondencję.

Abp Stanisław Karnkowski, Prymas Polski zmarł 8.06.1603 r. w Łowiczu. Jego doczesne szczątki spoczywają w krypcie kaliskiej kolegiaty.