KATOLICY.EU

Abp Henryk Kietlicz

Henryk Kietlicz ur. się ok. 1150 r., najprawdopodobniej w zgermanizowanej rodzinie czeskiej lub łużyckiej mieszkającej na Śląsku, a potem w Wielkopolsce, w czasach gdy Polska przeżywała rozbicie dzielnicowe. Jego ojciec współpracował z księciem wielkopolskim Mieszkiem Starym.

W 1199 r. Kietlicz został metropolitą gnieźnieńskim. Od początku swoich rządów w polskim kościele podjął dzieło przeprowadzenia gruntownej reformy życia religijnego, opartej na złożeniach reformy gregoriańskiej i programie Ojca Św. Innocentego III. W tym celu zwołał 15 synodów prowincjalnych i diecezjalnych. Podczas synodów postanowiono zastąpić dotychczasową inwestyturę świecką, umożliwiającą ingerencję władców w obsadę stolic biskupich, wyborem biskupów przez kapituły katedralne. Duchownych zobowiązano do zachowania celibatu. Odrzucono wszelkie formy uprywatnienia kościoła. Zadecydowano o wyłączeniu duchownych spod władzy sądów świeckich, przy jednoczesnym ścisłym podporządkowaniu Stolicy Apostolskiej. Postanowiono nasilić troskę o podniesienie obyczajów, rozwój oświaty i aktywniej wspierać akcję misyjną, zwłaszcza wśród Prusów i Jaćwingów. Kronikarz Jan Długosz pisał: Księży, którzy otrzymali już święcenia, pozbawił żon. A ponieważ ustawa kardynała Piotra z Kapui, legata Stolicy Apostolskiej, dotycząca odprawiania żon, nie wydała dotąd żadnych owoców, żeby nadal ze zdrożną samowolą nie żyli z nimi w nieprawych związkach, kazał wszystkim duchownym przysięgać na Ewangelię, że się wyrzekną żon i wszelkich nałożnic i że zachowają od nich wstrzemięźliwość.

Abp Kietlicz, zdecydowany przeprowadzić reformy nawet wbrew władzy świeckiej, w 1206 r. obłożył klątwą Władysława Laskonogiego, następcę Mieszka Starego na stolcu książęcym w Wielkopolsce, który uzurpował sobie prawo do zwierzchnictwa na kościołem. W obawie przed zemstą księcia, schronił się na Śląsku, a następnie udał się do Rzymu. Po przedstawieniu Ojcu Świętemu Innocentemu III sytuacji w Polsce, uzyskał jego pełne poparcie oraz zatwierdzenie ekskomuniki. Papież wezwał polskich książąt, aby udzielili wszechstronnej pomocy gnieźnieńskiemu metropolicie, zakazał sprzecznej z prawem kościelnym inwestytury świeckiej oraz zaaprobował kandydaturę Wincentego Kadłubka na stolicę biskupią w Krakowie.

Powróciwszy do kraju w 1208 r., abp Kietlicz doprowadził do zjazdu biskupów i książąt w Głogowie, podczas którego pojednał się z księciem Laskonogim. Ostateczne zwycięstwo ruchu reformatorskiego w polskim kościele dokonało się w 1210 r. podczas synodu w Borzykowie. Uczestniczyli w nim obok biskupów, opatów, prepozytów, dziekanów, archidiakonów i przedstawicieli niższego duchowieństwa, książęta: Leszek Biały, Konrad Mazowiecki, Henryk Brodaty i Władysław Odonic. W Borzykowie zadekretowano ostatecznie celibat w polskim kościele. Na następnym synodzie, tzw. poborzykowskim”, władcy ówczesnej Polski wydali przywilej wolnościowy dla kościoła, oznaczający zgodę władzy świeckiej na wolny wybór biskupów przez kapituły. Historyk Kościoła Anzelm Weiss pisał: Wspomniane przywileje nie były nowością w XII – wiecznej i XIII – wiecznej Polsce, ale sformułowane w zbiorowym akcie kilku książąt na rzecz Kościoła nabrały znaczenia jak gdyby ustawy zasadniczej, regulującej stosunki między kościołem a państwa.

Skuteczność działalności reformatorskiej abpa Kietlicza, docenił Ojciec Św. Innocenty III mianując go w 1210 r. swoim legatem w celu zorganizowania i przyprowadzenia misji w Prusach. Kościół polski dzięki zabiegom przedsiębiorczego metropolity uzyskał pierwsze gospodarcze przywileje immunitetowe, a podczas synodu w Wolborzu w 1215 r., immunitet sądowy, poddających chłopów w dobrach kościelnych wyłącznej jurysdykcji kościoła i zwalniający ich od świadczeń na rzecz księcia. Również księża mieli odtąd podlegać wyłącznie sądom kościelnym, opartym na prawie kanonicznym.

W 1215 r. abp Kietlicz wraz z 4 innymi polskimi biskupami uczestniczył w obradach Soboru Laterańskiego. Po jego zakończeniu, podczas kolejnych synodów wprowadził jego decyzje w polskim kościele, zwiększając dyscyplinę wśród duchowieństwa, nakładając obowiązek wizytacji kościelnych, regulując kwestie sprawowania sakramentów oraz szkolnictwa parafialnego.

Abp Kietlicz otaczał opieką zakony, zwłaszcza cystersów. Jego dwudziestoletnie rządy w gnieźnieńskiej metropolii Jan Długosz tak podsumował: kierując się szlachetnymi pobudkami przy rozdzielaniu beneficjów i rozszerzaniu swobód Kościoła polskiego, podjął i doprowadził do końca wiele wysiłków dla zdobycia i rozszerzenia przywilejów całego Kościoła polskiego.

 

Abp Henryk Kietlicz zmarł 22.03.1219 r. w Gnieźnie.

Paweł Jasienica w „Polsce Piastów” nazwał go jednostką bardzo wybitną, zażartym obrońca praw kościoła i zwolennikiem reform, które w zachodniej Europie wzięły już górę w czasach Grzegorza VII, ale do Polski jeszcze nie dotarły.