KATOLICY.EU

Abp Jan Łaski, Prymas Polski.

 

         Jan Łaski ur. się marcu 1455 lub 1456 r. w Łasku, w średniozamożnej rodzinie szlacheckiej. Od najmłodszych lat myślał o kapłaństwie. Po przyjęciu święceń podjął pracę w kancelarii królewskiej. Tu zwrócił na niego uwagę Krzesław z Kurozwęk, sekretarz a następnie szef kancelarii. To on wprowadził go na dwór królewski. Już pod koniec życia króla Kazimierza Jagiellończyka, posłował do Wiednia, Rzymu, Florencji. Odegrał dużą rolę w przygotowaniu statutów piotrkowskich w 1496 r.

Kiedy królem Polski został syn Kazimierza Jagiellończyka Aleksander, mianował w 1502 r. Łaskiego sekretarzem wielkim. Rok później został kanclerzem, a tym samym kierownikiem polityki zagranicznej Królestwa Polskiego. Jednocześnie stał przywódcą szlachty dążącej do ograniczenia w Polsce roli możnych i budowy w kraju demokraci. Historyk Włodzimierz Dworzaczek pisał: W polityce wewnętrznej był inicjatorem reform zmierzających do centralizacji państwa i umocnienia władzy królewskiej, ale w oparciu o szlachtę, nie magnatów. 

Kierowany przez Łaskiego obóz polityczny na sejmie w Piotrkowie w 1504 r. ograniczył rolę możnych i uporządkował wiele spraw ustrojowych. Sejm zakazał wówczas łączenia urzędów oraz ustalił zakres władzy urzędów centralnych. Zwieńczeniem reform ustrojowych stała się uchwalona rok później na Sejmie w Radomiu „Konstytucja Nihil Nowi” stanowiąca fundament demokracji szlacheckiej. Sejm radomski polecił również Łaskiemu opracować zbiór polskiego prawa.

W 1506 r. ukazały się drukiem tzw. Statuty Łaskiego. Był to obszerny zbiór praw polskich zawierający ważniejsze przywileje ziemskie, statuty królewskie, edykty, uchwały sejmowe, akta unii z Litwą, traktaty z Zakonem Krzyżackim. Najstarszym z dokumentów był przywilej księcia kaliskiego Bolesława Pobożnego dla Żydów z 1264 r. Historyk ustroju prof. Stanisław Kutrzeba oceniał: Takiego materiału ustawodawczego nie dawał wówczas żaden, nawet najpełniejszy kodeks, zawierający prawnicze źródła. Po raz pierwszy społeczeństwo mogło się zapoznać z tekstami wielu przywilejów, statutów, aktów unii itd., o których nieraz ledwie wiedziało, że istnieją. Pogłębiła się ogromnie  przez to znajomość prawa polskiego w kraju, co widać później zwłaszcza w czasie ruchu egzekucyjnego.

W tzw. „Statucie Łaskiego” znajduje się także najdawniejszy, 15-zwrotkowy tekst „Bogurodzicy”

Kanclerz Łaski towarzyszył w ostatnich chwilach życia króla Aleksandra, sporządził jego testament, był obecny przy zgonie i uczestniczył w uroczystościach pogrzebowych. Pod rządami nowego króla Zygmunta Starego domagał się dalszych reform korzystnych dla drobnej szlachty i mieszczaństwa.

         W 1510 został Łaski arcybiskupem gnieźnieńskim i prymasem Polski. Dwa lata później uczestniczył w obradach rozpoczętego w 1512 r. V soboru Laterańskiego. Jako prymas dbał o wzmocnienie dyscypliny wśród duchowieństwa i sprzeciwiał się zdecydowanie pomysłom oderwania polskiego kościoła od Rzymu. Zorganizował 11 synodów prowincjalnych oraz 6 synodów diecezjalnych. W 1527 r. ogłosił zbiór statutów synodalnych, uporządkował administrację dóbr biskupstwa, sporządził spis jego dochodów. Wizytował nie tylko własną diecezję, ale także pozostałe podkreślając w ten sposób swoje nad nimi zwierzchnictwo.

Abp Łaski Otaczał troskliwą opieką poddanych w swoich dobrach, założył kilka miast, wspierał młodych ludzi udających się na studia zagraniczne, zamawiał u uczonych prace historyczne, wspierał artystów.

 

Prymas Polski abp Jan Łaski zmarł 19.05.1531 r. w Kaliszu. Spoczął we wzniesionej kilkanaście lat wcześniej kaplicy grobowej przy katedrze w Gnieźnie.

Historyk Włodzimierz Dworzaczek oceniał: Wśród polityków polskich był jednym z najoryginalniejszych i najwybitniejszych.